Auteursrecht

Je hebt in de kunsten altijd met auteursrecht te maken. Als je als zelfstandige iets hebt gemaakt (gecreëerd) dat een ander openbaar wil maken of bewerken dan kun je er geld mee verdienen. Als je auteursrechtelijk beschermd werk van iemand anders gebruikt, moet jij mogelijk betalen. Als je werknemer bent heeft je werkgever hier mee te maken. In auteursrechttermen is het dan een 'werk'.

Wat is auteursrecht?

Het auteursrecht is net als het octrooirecht, het merkenrecht en de naburige rechten een onderdeel van het intellectueel eigendomsrecht. Op elke menselijke uiting die een vorm, een oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel heeft, kan auteursrecht rusten.

Het persoonlijkheidsrecht (het morele recht) beschermt de integriteit van een werk: dat is de immateriële kant van het auteursrecht. Het exploitatierecht is de materiële kant. Dit is het uitsluitend recht van de maker om het werk openbaar te maken en te verveelvoudigen (kopiëren, bewerken of in een andere vorm gieten: bijvoorbeeld verfilmen). Anderen hebben toestemming van de maker nodig.

Registratie van een werk

Auteursrecht ontstaat al door het creëren van een werk, maar om te bewijzen dat jij het gemaakt hebt, kan het handig zijn om je werk te registreren. Als je van plagiaat beschuldigd wordt, kan de datum van registratie doorslaggevend zijn. Je kunt je werk laten registreren in een akte bij de notaris of online. Een andere mogelijkheid is om het werk aangetekend naar jezelf op te sturen (bij ontvangst de envelop dichtlaten!) of om per e-mail aangetekend te versturen.

Overdracht of licentie

Overdracht van je auteursrecht is het meest verstrekkend: een ander krijgt of koopt de rechten die je eerst zelf had. Je kunt het recht van een ander om jouw werk te gebruiken ook regelen met een licentie (toestemming) aan die ander. Dan geef je in een overeenkomst aan voor welk doel, onder welke voorwaarden en voor welke periode jouw werk gebruikt mag worden door die andere persoon of organisatie. Jij blijft zelf de auteursrechthebbende, je leent je rechten tijdelijk uit of verhuurt ze. Bij succes kun je na afloop van de afgesproken periode opnieuw onderhandelen over de voorwaarden.

Creative Commons licenties stellen makers in staat om hun auteursrechtelijk beschermd werk voor bepaalde vormen van hergebruik vrij te geven, zonder het auteursrecht op te geven.

Er zijn diverse 'centrale beheerorganisaties' voor auteursrechten. Overweeg je je aan te sluiten bij een auteursrechtenorganisatie? Ga na wat je juridische positie is en weeg dan goed de voor- en nadelen voor jezelf af. Draag je je rechten over, geef je alleen een licentie (toestemming) of treedt de organisatie op als tussenpersoon? Als je je auteursrechten hebt overgedragen is dat definitief.

Wanneer een erfgoedinstelling de collectie wil digitaliseren (verveelvoudigen) en op internet wil zetten (openbaar maken), moet de instelling uitzoeken of de collectie auteursrechtelijk beschermd is. Den, het kennisinstituut voor digitale cultuur, heeft een werkgroep auteursrecht en digitaal erfgoed opgericht. Het biedt ook online informatie over auteursrechtenbeheer van collecties.

Intellectueel eigendomsrecht is een verzamelbegrip waar o.a. auteursrecht, modellenrecht, merkenrecht en octrooi onder vallen. Het volgrecht betreft het recht van makers van originele grafische of beeldende kunstwerken op een percentage van de prijs bij doorverkoop van hun werk.

Pictoright is de auteursrechtenorganisatie voor visuele makers in Nederland zoals illustratoren, beeldend kunstenaars, grafisch ontwerpers, fotografen en architecten. Deze organisatie verdeelt collectieve vergoedingen, exploiteert individuele auteursrechten en zet zich in voor een betere auteursrechtelijke positie van beeldmakers.




NORMA is de rechtenorganisatie voor uitvoerende kunstenaars zoals acteurs en dansers. Deze organisatie incasseert en verdeelt een aantal zogenaamde collectieve vergoedingen, zoals Kabel-, Thuiskopie-, en Leenrechtvergoedingen. Als een uitvoering wordt uitgezonden op televisie, of op een andere manier wordt vastgelegd, dan heb je mogelijk recht op een vergoeding via NORMA.

Lira is de auteursrechtorganisatie voor schrijvers en vertalers van o.a. romans, toneelstukken, tv-spelen, series en films voor tv. Lira betaalt aan de aangesloten auteurs (scenarioschrijvers) vergoedingen uit voor (her)gebruik van hun teksten.

IBVA regelt de auteursrechten voor het amateurtoneel in Nederland: het verzorgt de incasso en repartitie voor alle aangesloten binnen- en buitenlandse toneeluitgevers, -agenten, -schrijvers, -vertalers en -bewerkers.

Vevam keert auteursrechtelijke vergoedingen uit aan aangesloten film- of televisieregisseurs. Deze hebben hier recht op wanneer hun werk bijvoorbeeld wordt uitgezonden op televisie.

SEKAM incasseert en verdeelt o.a. vergoedingen voor film- en televisieuitzendingen in het buitenland. Producenten die aanspraak willen maken op hun deel van de kabelvergoeding kunnen zich registreren.

Lira is de auteursrechtorganisatie voor schrijvers en vertalers van o.a. romans, toneelstukken, tv-spelen, series en films voor tv. Lira betaalt aan de aangesloten auteurs (scenarioschrijvers) vergoedingen uit voor (her)gebruik van hun teksten.

NORMA is de rechtenorganisatie voor uitvoerende kunstenaars zoals muzikanten, acteurs en dansers. Deze organisatie incasseert en verdeelt een aantal zogenaamde collectieve vergoedingen, zoals Kabel-, Thuiskopie-, en Leenrechtvergoedingen. Als een uitvoering wordt uitgezonden op televisie, of op een andere manier wordt vastgelegd, dan heb je mogelijk recht op een vergoeding via NORMA.

PAM is een samenwerking van Lira, VEVAM en NORMA. PAM biedt één loket dat (online) gebruik van audiovisuele media mogelijk maakt, collectief beheer van rechten regelt en de vergoedingen onder de scenarioschrijvers, regisseurs en acteurs verdeelt.

Voor films geldt een wettelijke uitzondering op de auteurswet. Bij het maken van een film wordt elke maker geacht zijn auteursrecht over te dragen aan de producent. Je kunt hier met een (bij voorkeur schriftelijke) overeenkomst van afwijken, maar dat komt bijna niet voor. Het idee hierachter is dat niet een enkele maker zo de exploitatie van de hele film kan tegenhouden.

De producent mag de film dan verveelvoudigen en openbaar maken. De makers van het scenario, de filmmuziek en andere van de film scheidbare auteursrechtelijke bijdragen zoals het decor mogen hun afzonderlijke werk overigens wel zelf openbaar maken en verveelvoudigen. Ook hier kan met een overeenkomst van worden afgeweken.

De producent wordt wel geacht alle makers van de film een vergoeding te bieden, en dit contractueel vast te leggen. Producent ben je volgens de wet alleen als je en kapitaal verschaft, en financieel risico draagt en de makers bij elkaar brengt.

Buma/Stemra is de organisatie die namens de aangesloten componisten, tekstschrijvers en muziekuitgevers toestemming verleent voor het gebruik en de vergoedingen int. In Nederland rechtstreeks, in het buitenland via zusterorganisaties.

Buma Junior is een initiatief van Buma/Stemra voor muziekauteurs tot 26 jaar. Deze organisatie biedt tips&tricks en informeert over auteursrecht.

Sena regelt de rechten van muzikanten en producenten. Deze organisatie zorgt ervoor dat de makers (artiesten, sessiemuzikanten, producenten) een vergoeding ontvangen als hun muziek gebruikt wordt. Dit is het 'naburig recht'.

NORMA is de rechtenorganisatie voor uitvoerende kunstenaars zoals muzikanten, acteurs en dansers. Deze organisatie incasseert en verdeelt een aantal zogenaamde collectieve vergoedingen, zoals Kabel-, Thuiskopie-, en Leenrechtvergoedingen. Als een uitvoering wordt uitgezonden op televisie, of op een andere manier wordt vastgelegd, dan heb je mogelijk recht op een vergoeding via NORMA.