Prijzen, prijsvragen en aanbestedingen

Prijzen, prijsvragen en aanbestedingen kunnen van cruciaal belang zijn voor de ontwikkeling van de praktijk van de architect. Prijsvragen en aanbestedingen worden uitgeschreven door opdrachtgevers om architecten en ontwerpers te selecteren voor specifieke projecten. 

Inleidend

Prijzen, prijsvragen en aanbestedingen lijken inhoudelijk veel op elkaar. Prijzen zijn gericht op de waardering van het oeuvre van een architect, maar ze kunnen ook gericht zijn op de ontwikkeling van een (startende) architect. Meedoen aan een prijsvraag of aanbesteding kan goed zijn voor de ontwikkeling van een architect om verschillende redenen, maar het is ook duur, een berg werk en bovendien loop jij of het bureau het risico niet te winnen. Er zijn bureaus die om de laatste redenen een ‘no prijsvragen policy’ hanteren.

Het verschil tussen een prijsvraag en een aanbesteding heeft onder andere te maken met wat de opdrachtgever zoekt: een architect, een architect met een ontwerp of alleen een ontwerp. Een prijsvraag is vaak gericht op het ontwerp. Bij een aanbesteding zoekt de aanbestedende partij, bijvoorbeeld een woningcorporatie, een CPO (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) of de rijksoverheid, naar een architect met ontwerp.

Een prijsvraag of aanbesteding kan over meerdere rondes gehouden worden waarbij eerst enkele ontwerpen of kandidaten geselecteerd worden voor de volgende ronde. Het gebeurt soms ook dat een prijsvraag of aanbesteding niet openbaar is, en dat kandidaten uitgenodigd worden om mee te doen aan een competitie. Meestal is een prijsvraag onbetaald, soms kent een aanbesteding een vergoeding of honorarium. 

De procedures van prijsvragen en aanbestedingen worden vaak door instanties als Steunpunt Ontwerpwedstrijden gemonitord. Zij geven gevraagd en ongevraagd advies aan opdrachtgevers.

Actueel overzicht
Steunpunt Ontwerpwedstrijden bij Architectuur Lokaal geeft een goed overzicht van de lopende prijsvragen en aanbestedingen en de procedures. Verder zijn actuele prijsvragen te vinden op Archined. Aan de lopende prijsvragen kun je goed zien wat de actuele thema's zijn in architectuur, landschapsarchitectuur en stedenbouw: o.a. groen bouwen en herbestemming.

Direct naar:

Ondernemersprijzen

Prijsvragen

Europan
In een samenwerkingsverband van zo'n 20 Europese landen organiseert Europan om het jaar prijsvragen op het gebied van architectuur en stedenbouw. Jonge en veelbelovende architecten kunnen aan de hand van een gemeenschappelijk thema ideeën aandragen voor vernieuwingen op het gebied van architectuur en met name woningbouw. Europan ondersteunt de prijswinnende architecten bij het verwerven van hun vaak eerste ontwerpopdracht. De prijsvraag staat open voor architecten uit heel Europa die jonger zijn dan 40 en (in Nederland) ingeschreven zijn bij het architectenregister. 

Prix de Rome
Oudste en grootste aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars en architecten (tot 40 jaar) in Nederland. De jury van de prijs selecteert naar aanleiding van voordrachten door scouts en eigen inzendingen een aantal genomineerden. Deze maken vervolgens als onderdeel van de prijsvraag in een paar maanden nieuw werk met een werkbudget en onder begeleiding van een coach, op basis waarvan de jury uiteindelijk de prijzen toekent. De uiteindelijke winnaar krijgt € 40.000 en een werkperiode in de American Academy in Rome. De Prix de Rome wordt sinds 2013 georganiseerd door het Mondriaan Fonds. De prijs wordt eens in de vier jaar uitgereikt aan een architect.

Prijzen voor beginnende architecten

Als beginnend architect zijn er verschillende prijzen die je carrière een boost kunnen geven. De belangrijkste zijn:

Archiprix Nederland
Aanstormend talent wordt vaak voor het eerst door Archiprix gepresenteerd. Voor deze prijs selecteren Nederlandse ontwerpopleidingen ieder jaar hun beste studentenplannen. Uitgangspunt is de verwachting dat het talent van de deelnemers een verrijking zal zijn voor de beroepspraktijk. Het schaalniveau, de behandelde problematiek en de wijze van presenteren kan per plan variëren. Een jury beoordeelt de ingezonden plannen en kent de prijzen en eervolle vermeldingen toe.

Archiprix International
Universiteiten over de hele wereld kunnen hun beste afstudeerders voordragen voor de Archiprix International. Het doel van de prijs is het stimuleren van de introductie van beginnende, getalenteerde ontwerpers in de professionele wereld. Het is een initiatief van de Nederlandse hogescholen van architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur in Delft, Eindhoven, Wageningen, Amsterdam, Arnhem, Groningen, Maastricht, Rotterdam en Tilburg.

De Rotterdam-Maaskantprijs voor Jonge Architecten
Zogenaamde ‘jonge prijs’ wordt sinds 1985 in de oneven jaren uitgereikt. Het betreft een aanmoedigingsprijs voor jonge architecten, landschapsarchitecten of stedenbouwers van 35 jaar of jonger, waarbij het architectonisch of stedenbouwkundig werk -studieus of uitgevoerd- voorop staat. De prijs bestaat uit een geldbedrag van € 5.000, een oorkonde en subsidie voor een publicatie.

Prijzen voor projecten

Sommige architectuurprijzen zijn gericht op een project dat in een bepaalde periode is gerealiseerd, de belangrijkste zijn:

BNA Gebouw van het jaar
Prijs bedoeld om de culturele en maatschappelijke positie van de architect en de architectuur te versterken. Alleen BNA-leden kunnen zich inschrijven. De prijs wordt uitgereikt in verschillende regio's.

De ‘grote’ Rotterdam-Maaskantprijs
Tweejaarlijkse prijs voor één of meerdere personen die zich in bijzondere mate hebben onderscheiden op het terrein van architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur door publicistische, onderwijs- en/of onderzoeksactiviteiten. De prijs wordt sinds 1978 in de even jaren uitgereikt en bestaat uit een geldbedrag van € 25.000, een oorkonde en subsidie voor een publicatie.

Abe Bonnema Architectuurprijs
Tweejaarlijkse prijs voor de architect van een gebouw dat in de afgelopen twee jaar in Nederland is opgeleverd en dat naar het oordeel van een onafhankelijke, deskundige jury een prestatie is van uitzonderlijke, hoogwaardige architectonische kwaliteit, toekomstige generaties inspireert en tot voorbeeld strekt.

De Gouden Piramide
Rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap in de architectuur, stedenbouw, landschapsarchitectuur, infrastructuur en ruimtelijke ordening. De Gouden Piramide is een initiatief van de ministeries I&M, OCW en BZK. Deze prijs zegt veel over de samenwerking tussen opdrachtgever en ontwerper.

Architectenwerk.nl
Organiseert de Jonge Architecten Prijs en de Architect van het Jaar Prijs.

Oeuvreprijzen

Daarnaast zijn er oeuvreprijzen voor architecten die gedurende hun carrière een grote bijdrage hebben geleverd aan de gebouwde omgeving en het vakgebied:

BNA Kubus
Oudste Nederlandse oeuvreprijs in de architectuur

Pritzker Architecture Prize
Internationale oeuvreprijs uitgereikt door de Hyatt Foundation aan een levende architect die een significante bijdrage heeft geleverd aan de mensheid en gebouwde omgeving. 

Overige architectuurprijzen

Door het hele land zijn er ook vele regionale architectuurprijzen. In de regio Amsterdam zijn er bijvoorbeeld de volgende twee prijzen:

Amsterdam – Arcam - Gouden A.A.P.
Haarlem – Lieven de Key Penning

En dan zijn er ook nog de prijzen gerelateerd aan materiaalgebruik. Deze prijzen worden vaak gesponsord of georganiseerd door verenigingen van fabrikanten, de belangrijkste zijn:

Nationale Staalprijs
Betonprijs
VKG Architectuurprijs